card payments
Darmowa dostawa dostępna dla wszystkich zamówień

Berberyna na cukrzycę – czy berberyna jest naturalną alternatywą dla metforminy?

Berberys jest naturalnym źródłem berberyny

Częstość występowania insulinooporności, otyłości i innych chorób metabolicznych osiągnęła ogromne rozmiary w dzisiejszym świecie. Popularne obecnie leczenie farmakologiczne metforminą, obniżającą stężenie glukozy, wiąże się z pewnymi potencjalnymi poważnymi skutkami ubocznymi. (1)

Berberyna, będąca związkiem roślinnym, jest naturalną alternatywą dla metforminy. Jest w stanie pomóc ciału obniżyć poziom cukru we krwi na wiele sposobów, przy stosunkowo niewielkich efektach ubocznych.

W tym artykule przyjrzymy się korzyściom, które może przynieść przyjmowanie berberyny, i zobaczymy, jak wypada ona, jeśli chodzi o zdolność do obniżania cukru we krwi, poprawy metabolizmu, a także wykonywanie innych zadań w różnych układach w ciele. Przekopaliśmy się przez sterty naukowej literatury, żebyś Ty nie musiał!

Czym jest berberyna i skąd pochodzi?

Berberyna ma właściwości fotochemiczne, które można znaleźć w kilku różnych roślinach, w tym w gorzkniku kanadyjskim, berberysie zwyczajnym, korkowcu, cynowodzie, mahonii pospolitej oraz berberysie aristata. (2)

Berberyna nie jest jednak nowym odkryciem. Przez tysiące lat społeczność chińska i ajurwedyjska zdawały sobie sprawę z dobroczynnych właściwości berberyny, w tym jej zdolności do obniżania poziomu cukru. Zwyczajowo była używana w wielu miejscach na świecie do leczenia stanów zapalnych, infekcji, pasożytów, ran, wrzodów skórnych oraz żołądka, niestrawności, hemoroidów i biegunki. Cukrzyca jednak w starożytności nie była tak powszechną chorobą jak dziś, w związku z czym nie poświęcano jej zbyt wiele uwagi. (3)(4)

Jakie korzyści przynosi berberyna?

Czy berberyna może pomóc w utracie wagi?

Obniża poziom cukru we krwi i poprawia wrażliwość insulinową

Berberyna obniża poziom glukozy we krwi tak samo jak leki powszechnie stosowane w tym celu, działając na kilka różnych sposobów.

Wspiera produkcję insuliny w trzustce

Badanie z 2012 roku wykazały zdolność berberyny do obniżania poziomu glukozy i insuliny w krwi ludzi oraz zwierząt, a także do wzmocnienia wrażliwości insulinowej. (4)

Naukowcy wyjaśnili jeden z mechanizmów odpowiedzialnych za te właściwości: regulacja i naprawa wysepek trzustkowych. Wysepki są zespołami komórek w trzustkach, które wytwarzają hormony. Jednym z tych hormonów jest insulina, która pozwala Twoim komórkom przyswajać glukozę i przetwarzać ją w energię.

„Wyniki te wskazują, że berberyna może mieć dwukierunkową regulację w wysepkach trzustkowych. W typowej cukrzycy typu 2 ze znaczną opornością na insulinę berberyna obniżyła poziom insuliny we krwi poprzez zwiększenie wrażliwości na insulinę. Jednak w cukrzycy typu 1 lub późnym stadium cukrzycy typu 2, charakteryzującym się słabą funkcją komórek β, berberyna była w stanie zwiększyć wydzielanie insuliny poprzez naprawę zniszczonych lub wyczerpanych wysepek, co może być związane z jej właściwościami przeciwutleniającymi i peroksydacją lipidów”.

Aktywuje enzym “głównego przełącznika metabolicznego”

Inną zdolnością berberyny, jeśli chodzi o obniżanie poziomu glukozy we krwi, jest możliwość aktywowania szlaku AMPK (kinaza białkowa aktywowana przez 5’AMP). AMPK jest enzymem wytwarzanym w mózgu. AMPK jest jak główny przełącznik metaboliczny w organizmie i odgrywa ważną rolę w metabolizmie energetycznym. Otyłość i inne zaburzenia równowagi związane z energią występują, gdy AMPK jest tłumiony. Berberyna pomaga aktywować AMPK, regulując w ten sposób metabolizm glukozy i tłuszczów. (5)

Stymuluje enzymy, które rozkładają glukozę

Badanie przeprowadzone w 2014 roku miało za zadanie ustalić, czy aktywacja AMPK jest jedynym mechanizmem, dzięki któremu berberyna może obniżać poziom cukru we krwi. Odkryto, że tak nie jest. Dokonano tego, chemicznie blokując aktywację AMPK. Wyniki wykazały, że nawet po zablokowaniu AMPK berberyna nadal obniżała poziom cukru we krwi, tak samo jak metformina. Autorzy zasugerowali, że oprócz aktywacji AMPK, berberyna i metformina organizują metabolizm glukozy poprzez stymulację glikolizy, czyli rozkładu glukozy 

Zmniejsza rozkład niektórych cukrów i skrobi

Berberyna jest również w stanie przeciwdziałać cukrzycy, ponieważ może działać w taki sam sposób w organizmie jak leki hamujące alfa-glukozydazę i alfa-amylazę (na przykład miglitol i akarboza). Są to leki, które zapobiegają trawieniu węglowodanów, a tym samym zmniejszają wpływ spożywania węglowodanów na poziom cukru we krwi. (7)(8) Działają poprzez hamowanie enzymów, które rozkładają cukry i skrobię. W naturze substancje te można znaleźć w roślinach, w tym w kurkuminie czy berberynie. (9)

Zmniejszają również transport glukozy przez warstwę nabłonka jelitowego (warstwę komórek między jelitami a żołądkiem, gdzie pokarm jest wchłaniany do organizmu).

Reguluje ilość wytwarzanej przez wątrobę glukozy

Stwierdzono również, że berberyna hamuje glukoneogenezę lub wytwarzanie glukozy, które odbywa się w wątrobie. (10)

Wspiera metabolizm

Te same mechanizmy, które pozwalają berberynie kontrolować poziom cukru we krwi oraz wpływać na wrażliwość insulinową sprawiają, że jej działanie jest również korzystne dla ogólnego metabolizmu węglowodanów i tłuszczów.

Jeśli czytasz artykuł od początku, to wiesz, że berberyna hamuje produkcję glukozy w wątrobie oraz trawienie glukozy w żołądku. Aktywuje ona enzym AMPK, który reguluje metabolizm tłuszczów i cukrów. Dodatkowo, regeneruje i wspiera wysepki trzustkowe, które wytwarzają insulinę.

Może przyczyniać się do utraty wagi

W jednym badaniu uczestnicy cierpiący na otyłość przyjmowali 500 mg berberyny trzy razy dziennie przez 12 tygodni. Stracili średnio 2,3 kg na wadze. Spadł także ich poziom cholesterolu oraz trójglicerydów w stopniu większym, niż miałoby to miejsce w wypadku innych metod odchudzania. (11)

Inne badanie, w którym uczestniczyły osoby cierpiące na zespół metaboliczny, doprowadziło do większej utraty wagi w tym samym okresie. W trakcie trzech miesięcy, ich BMI spadło średnio z 31.5 do 27.4, co oznaczało zmianę statusu z otyłości na nadwagę. Przyjmowali dawkę 300 mg trzy razy dziennie. Insulinooporność najprawdopodobniej odgrywała rolę w liczbie zgubionych kilogramów. (12)

Podczas 6-miesięcznego badania nad metforminą i utratą wagi przyglądano się 154 pacjentom, którzy przyjmowali do 500 mg dwa razy dziennie. W znacznym stopniu stracili na wadze, zwłaszcza pacjenci z wysoką insulinoopornością. Osoby nie podlegające leczeniu przybrały na wadze. (13)

Berberyna wykazuje się kilkoma mechanizmami, które pomagają regulować metabolizm oraz przyczyniają się do utraty wagi.

Berberyna aktywuje AMPK odpowiedzialną za produkcję nowych mitochondriów
AMPK przyczynia się do produkcji nowych mitochondriów

Zmniejsza stany zapalne

Przegląd badania z 2014 roku skupił się na przeciwzapalnych efektach berberyny dotyczących osób z zaburzeniami metabolizmu czy cukrzycą, która także jest chorobą zapalną. Analiza wykazała duże ilości antyoksydacyjnych oraz przeciwzapalnych działań w organizmach ludzi i zwierząt. (14)

Zabija bakterie, wirusy i grzyby

Wiele badań ujawniło zdolność berberyny do zwalczania bakterii, wirusów, grzybów i pasożytów. Lista jest zbyt długa, by wymienić tu wszystkie, jednak skupimy się na kilku najbardziej godnych uwagi.

W badaniu z 2014 roku stwierdzono zdolność berberyny do walki z przerostem grzybów z rodzaju candida, wywołujących infekcje grzybicze układu trawiennego, które mogą rozprzestrzeniać się na inne układy w organizmie. (15)

W badaniu nad gryzoniami z 2011 roku ograniczono śmiertelność z powodu wirusa grypy z 90% do 55%. (21)

Naukowcy odkryli w 2005 roku, że berberyna pomaga niektórym antybiotykom zwalczać bakterie śmiertelnego gronkowca złocistego opornego na metycylinę (MRSA) w związku synergistycznym, w porównaniu do grupy kontrolnej. (16)

Przyspiesza gojenie ran

Antybakteryjne i przeciwzapalne właściwości berberyny mogą pomóc w szybszym gojeniu ran.

Poprawia stan zdrowia serca i obniża poziom cholesterolu

Wysoki poziom cukru we krwi, trójglicerydy i niezdrowy cholesterol zwiększają ryzyko chorób serca. Berberyna obniża poziom wszystkich trzech, jednocześnie zwiększając ilość dobrego cholesterolu. (17)

W długoterminowym badaniu opublikowanym w 2003 roku, berberyna znacznie podwyższyła przeżywalność u osób, które wcześniej zmagały się z niewydolnością serca. (18)

Redukuje nadbudowany w wątrobie tłuszcz

W analizie badań naukowych przeprowadzonej w 2013 roku przyjrzano się zdolności berberyny do redukcji tłuszczu zgromadzonego w wątrobie. Naukowcy potwierdzili takową zdolność i zalecili przeprowadzenie kolejnych badań, by sprecyzować, jak dokładnie przebiega ten proces. (19)

Może poprawiać samopoczucie

Podczas badania przeprowadzonego w 2008 roku przez 15 dni przyjmowania berberyny udało się podnieść w mózgach szczurów poziom serotoniny (19%), dopaminy (52%) oraz norepinefryny (29%). (20)

W 2019 roku przeanalizowano istniejące do tej pory badania, i stwierdzono, że berberyna na wiele różnych sposobów poprawia samopoczucie, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami nastroju. (22)

Wspiera prawidłowy bilans dobrych bakterii jelitowych

Berberyna wspomaga walkę z cukrzycą, redukując złe bakterie jelitowe
Obraz 3D bakterii jelitowych

Badanie z 2010 roku, w którym uczestniczyli mężczyźni w różnym wieku oraz o różnych gabarytach, wykazało powiązanie między nadmiarem niektórych typów “złych bakterii” w jelitach z cukrzycą typu 2. (23)

W 2018 roku dokonano analizy przeprowadzonych do tej pory badań, w której naukowcy zwrócili uwagę na wiele powiązań między zaburzeniami metabolicznymi takimi jak cukrzyca a ekosystemem bakterii jelitowych. Uważają, że przyczyną tak dużej powszechności cukrzycy w dzisiejszych czasach jest współczesna dieta bogata w wysoko przetworzone pokarmy pełne węglowodanów i tłuszczów, a także za mało błonnika. Dobre bakterie jelitowe żywią się błonnikiem i tworzą krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), które zwalczają stany zapalne. Ludzie chorzy na cukrzycę mają niższy poziom bakterii jelitowych odpowiedzialnych za wytwarzanie SCFA. Wszystkie te czynniki, połączone z nadużywaniem antybiotyków, prowadzą do większej zachorowalności na cukrzycę niż kiedykolwiek wcześniej w historii. (24)

Ci sami naukowcy odnotowali również inne substancje wytwarzane przez dobre bakterie jelitowe, które pomagają zapobiegać zaburzeniom metabolicznym, a także wspierają układ odpornościowy i narządy we wszystkich systemach w ciele.

Według badania przeprowadzonego w Chinach w 2011 roku, berberyna, która nie zostanie przyswojona i wykorzystana przez ciało może zwalczać “złe” bakterie jelitowe, a także zahamować ich rozwój. Niektóre z tych szczepów bakterii stwarzają warunki sprzyjające rozwojowi cukrzycy. Berberyna, która zostanie wchłonięta również może powstrzymać te szczepy, jednak w tym badaniu przyglądano się głównie berberynie, która pozostawała w układzie trawiennym. (25)

Badacze powołali się na badanie, w którym udowodniono, że berberyna nie osłabia dobrych szczepów probiotycznych z grupy lactobacillus czy bifidobacterium. Do grup tych należą najzdrowsze szczepy, jakie można znaleźć w suplementach, jogurcie czy innych produktach spożywczych bogatych w probiotyki. Naukowcy wskazali także na inne badanie dotyczące probiotycznego napoju mlecznego i jego działania spowalniającego wiele symptomów cukrzycy u szczurów spożywających duże ilości fruktozy. Hamując złe bakterie, berberyna wspomaga rozwój probiotyków.

Łagodzi trądzik

W badaniu przeprowadzonym w 2012 roku w Iranie, w którym uczestniczyły osoby w wieku nastoletnim z umiarkowanym lub silnym trądzikiem udało się zmniejszyć poziom problemów skórnych o 45% (w porównaniu do placebo) w trakcie czterech tygodni. Uczestnicy dziennie zażywali 600 mg ekstraktu z berberyny w formie doustnej. (33)

Czy berberyna jest naturalną alternatywą dla metforminy?

Po pierwsze, chcielibyśmy przypomnieć, że artykuł ten nie jest substytutem diagnozy lekarskiej ani porad medycznych. Po drugie, poniżej znajdziesz dobre wieści na temat berberyny!

W badaniu z 2008 roku przez trzy miesiące obserwowano 36 nowo zdiagnozowanych pacjentów z cukrzycą typu 2. Zostali oni losowo przydzieleni do leczenia metforminą lub berberyną. Obie substancje wykazały podobną skuteczność, jeśli chodzi o obniżenie poziomu cukru we krwi. Berberyna zadziałała lepiej niż metformina przy metabolizmie tłuszczów. (26)

W drugiej części badania przyglądano się 48 słabo kontrolowanym pacjentom z cukrzycą typu 2. Berberyna korzystnie wpłynęła na poziom cukru we krwi, a także poziom cholesterolu i metabolizm tłuszczów. Jedynym efektem ubocznym były tymczasowe symptomy żołądkowo-jelitowe: gazy, wzdęcia, biegunka i zaparcia. Nie doszło do zaburzeń funkcjonowania wątroby ani nerek. (26)

Naukowcy medyczni stwierdzili, że berberyna “może być nowym kandydatem na lekarstwo na cukrzycę typu 2”. Zwrócili uwagę na niski koszt i stosunkowo bezpieczne użycie w porównaniu ze znanymi lekarstwami o podobnych efektach. Zalecili również przeprowadzenie kolejnych badań z większą próbką uczestników chorych na cukrzycę. (26)

W analizie badań naukowych opublikowanej w 2015 roku w “Journal of Ethnopharmacology” opisano wpływ berberyny na osoby chore na cukrzycę typu 2. Naukowcy przyjrzeli się 27 losowym próbkom klinicznym, które łącznie dały 2,569 pacjentów-uczestników. Były to badania przy użyciu placebo. W niektórych dokonano także porównania wpływu berberyny i placebo, dołączając do tego (lub nie) program ćwiczeń fizycznych i inne modyfikacje stylu życia. Jeszcze inne badanie porównywały działanie berberyny i lekarstw doustnych obniżających poziom cukru we krwi. (27)

Ci badacze doszli do wniosku, że berberyna wraz z modyfikacją stylu życia była bardziej skuteczna w obniżaniu poziomu glukozy we krwi w porównaniu z samą interwencją w stylu życia z placebo. Berberyna wykazała dodatkowe działanie hipoglikemiczne w połączeniu z innymi interwencjami farmaceutycznymi. Naukowcy doszli do wniosku, że zdolność obniżania poziomu cukru we krwi przez berberynę była równie skuteczna, jak konwencjonalne leczenie. Polecili oni także zażywanie berberyny tym osobom, których nie stać na lekarstwa. Wciąż muszą zostać przeprowadzone dodatkowe badania, by odpowiedzieć na niewyjaśnione do tej pory kwestie.

Werdykt: Berberyna wydaje się być naturalną alternatywą dla obniżających poziom glukozy we krwi lekarstw takich jak metformina, jednak pamiętaj: zawsze przed rozpoczęciem jakiegokolwiek leczenia składnikami odżywczymi skonsultuj się ze swoim lekarzem. Będzie on w stanie przeprowadzić odpowiednie testy i wydać diagnozę. Jeśli cierpisz na skomplikowane problemy zdrowotne lub na wiele różnych chorób, tym bardziej warto zwrócić się o poradę do specjalisty.

Efekty uboczne stosowania berberyny oraz efekty uboczne stosowania metforminy

tabletki skutki uboczne

Efekty uboczne stosowania metforminy

Powszechne efekty uboczne

Źródło: Drugs.com: (1)

“Powszechnie odnotowuje się następujące skutki uboczne metforminy: kwasica mleczanowa, biegunka, nudności i wymioty, wymioty, i wzdęcia. Do innych efektów ubocznych zalicza się osłabienie, a także obniżone stężenie witaminy B12”.

Ta sama strona internetowa zaleca konsultację z lekarzem w wypadku wystąpienia powyższych dolegliwości po spożyciu metforminy. To samo tyczy się pojawienia innych skutków ubocznych, takich jak: skurcze mięśniowe, ból przy oddawaniu moczu, ból żołądka, gorączka, dreszcze, senność, czy utrata apetytu.

Mniej powszechne efekty uboczne

Do rzadziej występujących skutków ubocznych metforminy zalicza się: zimne poty, stany lękowe, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, przyspieszony lub nieregularny rytm serca, ból głowy, niewyraźną mowę, trudności w oddychaniu, osłabienie, oraz wiele innych.

Pamiętaj, że metformina może powodować kwasicę mleczanową. Poważne przypadki kwasicy mleczanowej wywołanej przez metforminę mogą prowadzić do niebezpiecznie niskiego ciśnienia tętniczego, hipotermii, a nawet śmierci. Niektóre z takich ekstremalnych wypadków rozpoczynają się od lekkich objawów, takimi jak: “apatia, bóle mięśniowe, trudności w oddychaniu, senność, i bóle brzucha”. (1)

Metformina nie jest uważana za bezpieczną dla pacjentów z marskością wątroby, ponieważ może zwiększać ryzyko kwasicy mleczanowej. Zarówno metformina jak i berberyna mogą okazać się bezpieczne, a nawet korzystne w wypadku innych dolegliwości związanych z wątrobą, jednak wcześniej należy się skonsultować z lekarzem. (29)(30)

13-letnie badanie nad długotrwałymi efektami metforminy w porównaniu z placebo, opublikowane w 2016 roku, ujawniło niedobór witaminy B12 oraz anemię jako powszechne skutki uboczne. Osoby z niższym poziomem witaminy B12 były bardziej narażone na zachorowanie na obwodową neuropatię. Dawka wynosiła 850 mg dwa razy dziennie. Pacjenci brali udział w programie walki z cukrzycą. (28)

W innym badaniu przeprowadzonym w 2015 roku, naukowcy przeprowadzili wieloośrodkowe, losowe, kontrolowane, otwarte badanie II fazy ze ślepą analizą wyników u pacjentów z udarem mózgu z upośledzoną nietolerancją glukozy. Naukowcy zauważyli:

„19 pacjentom przydzielono losowo metforminę. U dziewięciu pacjentów w grupie metforminy wystąpiły działania niepożądane, głównie żołądkowo-jelitowe, prowadzące do trwałego odstawienia leczenia u czterech pacjentów po 3–10 tygodniach”. (31)

Efekty uboczne stosowania berberyny

Berberyna jest powszechnie znana jako alkaloid obniżający poziom cukru we krwi przy stosunkowo niewielu działaniach niepożądanych.

Pamiętasz pewnie badanie z 2008 roku, w którym wykazano, że pacjenci przyjmujący dawkę 500 mg trzy razy dziennie doświadczali gazów (19%), bólu brzucha (3.4%), biegunki (10.3%) oraz zaparć (6.9%). Skutki te były tymczasowe. (26)

Innym negatywnym skutkiem ubocznym berberyny jest to, że jeśli obecnie zażywasz inne leki obniżające poziom cukru we krwi, takie jak metformina, ich połączenie z berberyną może spowodować zbyt niski poziom cukru we krwi. Więc jeśli bierzesz inne leki, najpierw skonsultuj się z lekarzem.

Z drugiej strony, niektórzy naukowcy twierdzą, że berberyna może działać równolegle z innymi substancjami obniżającymi poziom cukru we krwi, przynajmniej jeśli chodzi o specyficzne dawki. Tak czy inaczej, zamiast eksperymentować na własnej skórze, przyjmuj lekarstwa pod nadzorem lekarza.

Należy także uważać, jeśli bierze się berberynę w połączeniu z lekami lub ziołami na rozrzedzenie krwi, lub jeśli cierpiało się kiedyś na zbyt niskie ciśnienie tętnicze. (32)

Jeśli chcesz stosować metforminę tak jak leki na cukrzycę, zdecydowanie najpierw porozmawiaj ze swoim lekarzem — bez względu na to, czy aktualnie przyjmujesz inne lekarstwa, zioła czy ekstrakty.

Skonsultuj się również z lekarzem, jeśli jesteś w ciąży lub karmisz piersią, i masz zamiar przyjmować berberynę. Może to prowadzić do uszkodzenia mózgu u płodu oraz do innych problemów zdrowotnych u noworodków. (32)

Dawkowanie berberyny – ile przyjmować?

Berberyna jest dobrze wchłaniana przez organizm, jednak jest bardzo szybko metabolizowana w wątrobie. Oznacza to, że jest ona bardzo szybko wykorzystywana przez ciało. W rzeczywistości jest wykorzystywana przez organizm tak szybko, że badania krwi mogą zmierzyć tylko jej bardzo małe poziomy.

Oznacza to, że musisz zażywać berberynę po każdym posiłku. Zalecana dawka berberyny na cukrzycę wynosi 500 mg; należy ją przyjmować trzy razy dziennie. Nie należy przyjmować więcej niż 500 mg na raz, ponieważ może to czasami powodować działania niepożądane w obrębie przewodu pokarmowego.

Pamiętaj również, aby wybrać czysty suplement berberyny, ponieważ wiele marek sprzedaje słabsze kompleksy, które nie będą tak skuteczne.

Jak długo trzeba czekać na działanie berberyny?

Berberyna zaczyna znacznie obniżać poziom cukru we krwi po około jednym tygodniu regularnego stosowania, efekty mogą być zauważalne jednak dopiero po trzech lub czterech tygodniach (9).

Okres ten zależy od korzyści, na jakich nam zależy, oraz od indywidualnych predyspozycji organizmu.

Gdzie kupić berberynę?

W Intelligent Labs wyprodukowaliśmy ultra czysty suplement Berberyny sformułowany w uznanych klinicznie kapsułkach o dawce 500 mg. Jest on laboratoryjnie testowany przez stronę trzecią, dzięki czemu masz gwarancję jakości produktu oraz właściwego etykietowania.

Myśli końcowe

Berberyna dobrze działa przy obniżaniu poziomu cukru we krwi i zwiększaniu wrażliwości na insulinę, a także powoduje stosunkowo niewiele skutków ubocznych. W rzeczywistości ma całą masę pozytywnych zalet zdrowotnych poza korzyściami przeciwcukrzycowymi i obniżającymi poziom cholesterolu. Ta substancja czynna pochodzenia roślinnego jest promowana w wielu badaniach jako naturalna alternatywa dla metforminy oraz innych leków obniżających poziom cukru we krwi.

Jeśli jesteś zainteresowany innymi zaletami zdrowotnymi, przeczytaj nasz inny artykuł na temat korzyści berberyny.

Ten artykuł został napisany jedynie w celach edukacyjnych i nie może on zastąpić prawdziwej diagnozy lekarskiej czy wyników z laboratorium. Diagnozy i sposoby leczenia mogą się między sobą bardzo różnić, zwłaszcza jeśli cierpisz na kilka schorzeń lub któraś z Twoich chorób przebiega w obrębie kilku różnych układów w Twoim ciele. Nie możemy obiecać, że berberyna czy jakikolwiek inny suplement pomoże w leczeniu choroby.

Źródła

1. Metformin Sid