card payments
Darmowa dostawa dostępna dla wszystkich zamówień

Probiotyki dla dzieci: kompletny, oparty na badaniach przewodnik dla rodziców

Napisane przez Lamia A Kader, MD
Dzieci spędzające czas na podwórku

W tym artykule przedyskutujemy temat probiotyków dla dzieci – w jaki sposób działają, a także czym są różne szczepy bakterii. Omówimy również niezbędne zagadnienia dotyczące układu odpornościowego oraz zdrowia przewodu pokarmowego dzieci. Pamiętaj jednak, by przed rozpoczęciem podawania dziecku żywych kultur bakterii skonsultować się z lekarzem pediatrą. Nasze oparte na badaniach porady powinny jedynie pełnić rolę przewodnika.

Dzieci a układ odpornościowy

Pierwsze 1000 dni życia – od momentu poczęcia aż do drugich urodzin – pełni ogromną rolę w kształtowaniu układu odpornościowego u dziecka. Po raz pierwszy ma ono kontakt z nowymi bakteriami i wirusami, co pozwala mu wykształcić odpowiednie przeciwciała, które są kluczowym elementem w rozwoju odporności i stanowią podstawę zdrowego rozwoju dziecka.

Matki przekazują dzieciom przeciwciała, by pomóc im stworzyć pierwsze barier ochronne, jednak samo to nie wystarczy.

Odporność, jaką dziecko dziedziczy w sposób bierny od matki stopniowo maleje przez pierwsze dwa miesiące życia, więc ważne jest zapewnienie maluchowi środowiska, w którym od najmłodszych lat możliwy jest rozwój silnego układu odpornościowego.

Dzieci chorują na grypę lub przeziębienie średnio 5-10 razy do roku, ponieważ po raz pierwszy mają kontakt z patogenami, a dodatkowo, nie mają jeszcze w pełni rozwiniętego systemu obronnego. Z kolei dorośli chorują na przeziębienie średnio 2-4 razy do roku, co pokazuje, jaką zdolność do walki nabywa układ odpornościowy.

Co więcej, dzieci, które mają rodzeństwo, lub które uczęszczają do żłobka, są bardziej narażone na zachorowanie. Jednak niekoniecznie jest to coś złego, bowiem kontakt z danymi drobnoustrojami pomaga ich niedojrzałemu układowi immunologicznemu przygotować się do walki z nimi w przyszłości (a także do zwalczania innych, nawet groźniejszych chorób).

Mikrobiom jelit

W ludzkim jelicie żyją biliony bakterii, a ogół bakterii występujących w organizmie nazywamy mikrobiomem (1). Mikrobiomy są obecne w różnych obszarach ciała, jednak mikrobiom jelit pełni najważniejszą funkcję, jeśli chodzi o ogólny stan zdrowia i funkcjonowanie mózgu.

Kluczowe jest zachowanie równowagi: do prawidłowego funkcjonowania ciała i mózgu niezbędne nam są odpowiednie proporcje właściwych bakterii. Najlepiej, gdyby dobrych bakterii było więcej niż złych.

Kiedy proporcje między bakteriami zostają zakłócone w niewłaściwy sposób, nazywamy to zjawisko dysbakteriozą. Dysbakterioza jelit może się przyczyniać do wielu różnych problemów ze zdrowiem, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych.

Właściwe proporcje we florze bakteryjnej jelit mają ogromny wpływ na funkcje immunologiczne u dzieci. Badania pokazują, że aż 80% układu odpornościowego dziecka znajduje się w jego jelitach. Jest więc jasne, że mikrobiom jelit jest ściśle powiązany z odpornością (2). Mikrobiomy są w stałym kontakcie z układem immunologicznym i mogą bezpośrednio na niego wpływać.

Dbanie o florę bakteryjną jelit wzmacnia naturalną odporność dzieci. Wykształcenie tolerancji na dobre bakterie w jelitach jest ważnym elementem wspomagania układu odpornościowego, by zapewnić mu zdolność do walki z groźnymi patogenami.

W jaki sposób można wzmocnić układ odpornościowy dziecka?

Poza dbaniem o florę bakteryjną jelit, możesz usprawnić działanie układu odpornościowego swojego dziecka (zwłaszcza przez pierwsze 1000 dni życia) poprzez:

  • Regularne ćwiczenia, najlepiej na świeżym powietrzu – nawet zimą lub przy złej pogodzie,
  • Zapewnienie mu odpowiedniej ilości snu i odpoczynku, unikanie sytuacji stresowych i hałasu,
  • Umiarkowane (ale nie przesadne) dbanie o higienę – naturalny kontakt z drobnoustrojami w środowisku wspomaga kształtowanie silnego układu odpornościowego,
  • Szczepienia (według zaleceń dotyczących dzieci do pierwszego roku życia),
  • Właściwą dietę.

Spędzanie czasu z dzieckiem na podwórku jest zdrowym sposobem na budowanie odporności pociechy

Zdrowie jelit u dziecka – wszystko zaczyna się od mamy

Twoje dziecko przychodzi na świat z wyjątkową florą bakteryjną jelit, swoim „osobistym mikrobiomem”. Jakość i różnorodność bakterii, zarówno dobrych jak i złych, w dużej mierze zależy od mikroflory mamy. Mikrobiom Twojego dziecka zaczyna się kształtować już w łonie, po czym dalej rozwija się w trakcie porodu i karmienia piersią. Przechodzi także krytyczne etapy rozwoju w okresie niemowlęctwa i wczesnego dzieciństwa (3).

Naukowcy odkryli, że stawianie na rozwój flory bakteryjnej jelit u płodów i wystawianie ich na kontakt z różnymi szczepami bakterii w okresie rozwoju płodu prowadzi do wykształcenia silniejszego układu odpornościowego i przewodu pokarmowego, a także do innych korzyści w momencie narodzin i dalszych etapach życia (4).

Co się dzieje podczas porodu?

W trakcie porodu, noworodki mają kontakt z jeszcze większą ilością żywych kultur bakterii matki, jako że mają styczność z kanałem rodnym. Co za tym idzie, mikrobiomy jelitowe dzieci, które przyszły na świat w sposób naturalny są podobne do mikrobiomu waginalnego matki. Z kolei dzieci, które przyszły na świat poprzez cesarskie cięcie nie mają styczności z kanałem rodnym, przez co nie dochodzi do naturalnego sposobu przekazania zdrowych bakterii (5). Wskutek tego, cesarskie cięcie przeważnie prowadzi do mniejszej ilości i różnorodności bakterii jelitowych (6, 7) u dziecka, czyli do większego ryzyka wystąpienia dysbakteriozy.

Mama, tata i dziecko

Flora bakteryjna jelit mamy uzależniona jest od wielu różnych czynników, w tym od mikrobiomu taty. Na florę jelitową dużo rzeczy może wpływać negatywnie, w tym: przetworzone lub słodkie produkty spożywcze, przetworzone jedzenie ze składnikami zmodyfikowanymi genetycznie, zanieczyszczenie, antybiotyki, lekarstwa na zgagę, pestycydy w pożywieniu, chlorowana i fluoryzowana woda, a nawet stres.

By zapewnić swojemu dziecku zdrowy, zróżnicowany mikrobiom, warto się najpierw zastanowić nad swoją własną florą jelitową, a także zachęcić partnera do tego samego. Jedną prostą rzeczą, którą dobrze jest zrobić, jest wprowadzenie kiszonych warzyw do jadłospisu. Spożywanie jednej porcji dziennie (lub więcej) odpowiednio przygotowanych fermentowanych warzyw przyniesie dużo korzyści Twojej florze bakteryjnej, a co za tym idzie, florze bakteryjnej Twojego malucha.

Kolejnym ważnym krokiem, by wzmocnić naszą florę bakteryjną jelit jest spożywanie jogurtu na bazie surowego mleka od krów żywiących się trawą. Jogurty, jakie można dostać w sklepie często są pasteryzowane i zawierają dużo cukru, więc najlepszym rozwiązaniem jest samodzielne przygotowanie jogurtu w domu na bazie surowego mleka.

Najłatwiejszym, i być może najbardziej sprawdzonym sposobem na usprawnienie flory jelitowej jest codzienne przyjmowanie wysokiej jakości suplementu z probiotykami. Większości osób, a już zwłaszcza przyszłym rodzicom, polecamy nasz suplement z żywymi kulturami bakteriii i prebiotykami dla dorosłych i dla kobiet.

Probiotyki dla dzieci mogą mieć postać pigułki lub tabletki do ssania

Probiotyki dla dzieci – czym są i w jaki sposób działają

Czym są probiotyki?

Probiotyki są to „żywe mikroorganizmy, które przynoszą korzyści zdrowotne poprzez wzmocnienie lub przywrócenie równowagi w mikrobiomie jelit” (wg definicji Światowej Organizacji Zdrowia oraz Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa).

Dużo probiotyków znajduje się w pokarmach o wysokiej zawartości błonnika, które nie są rozkładane przez enzymy trawienne człowieka, dzięki czemu są w stanie dotrzeć do jelita grubego, gdzie są fermentowane przez bakterie jelitowe.

Czy dzieciom naprawdę są potrzebne probiotyki?

Zrównoważony mikrobiom jelit może wzmocnić system odpornościowy Twojego dziecka oraz usprawnić funkcjonowanie wielu różnych procesów w ciele.

Probiotyki są popularnym naturalnym lekarstwem dla dzieci. Według „ 2012 National Health Interview Survey”, Żywe kultury bakterii są na trzecim miejscu, jeśli chodzi o naturalne produkty stosowane przez dzieci (8).

Badanie opublikowane w „JAMA Pediatrics” wykazało, że podawanie niemowlętom probiotyków przez pierwsze trzy miesiące życia może pomóc zapobiegać gazom, kolce, zaparciom oraz refluksowi kwasowemu (9).

Niektóre badania wskazują również, że probiotyki mogą przynieść ulgę przy ostrych zaparciach, kolce i refluksie kwasowym u niemowląt i dzieci. Mogą one również pomóc zapobiegać zakażeniom wtórnym oraz biegunce u dzieci przyjmujących antybiotyki. Probiotyki mogą nawet pomóc zapobiegać egzemie i reakcjom alergicznym u niektórych dzieci.

Niezrównoważona mikroflora jelitowa u dzieci – przyczyny i skutki

Poza cesarskim cięciem, wiele innych czynników (takich jak: podawanie mleka dla niemowląt, wcześniactwo czy wczesny kontakt z antybiotykami i produktami antybakteryjnymi) może zaburzać równowagę w mikroflorze jelitowej niemowląt, narażając je na ryzyko wystąpienia dysbakteriozy, alergii, typowych zakażeń czy chorób pediatrycznych (5, 10).

Antybiotyki

Kuracje antybiotykowe są jedną z powszechniejszych przyczyn niezrównoważonego mikrobiomu. Mimo że antybiotyki są ważnym sposobem walki z groźnymi infekcjami, bowiem zwalczają złe szczepy bakterii, ich działanie nie jest wybiórcze, a co za tym idzie, likwidują one także pożyteczne bakterie.

Aż 33% porodów w Stanach Zjednoczonych odbywa się metodą cięcia cesarskiego, co może mieć negatywny wpływ na równowagę między dobrymi a złymi bakteriami u dziecka (11). Wielu przyszłym matkom na izbie porodowej podaje się antybiotyki, co może zakłócić mikrobiom dziecka.

Co więcej, dzieci poniżej czwartego roku życia (tj. kiedy ich maleńki organizm zaczyna budować odpowiednią bazę dla zdrowia jelit) przyjmują więcej antybiotyków niż jakakolwiek inna grupa wiekowa (12).

Jeśli kuracja antybiotykowa jest konieczna w wypadku Twojego dziecka, odpowiednio wykształcony mikrobiom może oznaczać, że maluch będzie potrzebował mniej dawek antybiotyku, by wrócić do zdrowia (13). Dodatkowo, wcześniaki, którym podaje się probiotyki, płaczą stosunkowo mniej (14).

Zabawa na dworze i kontakt z odpowiednimi typami dobrych bakterii we wczesnym dzieciństwie może wzmacniać układ odpornościowy dziecka

Produkty antybakteryjne – hipoteza higieniczna

Stosowanie produktów antybakteryjnych może mieć podobny efekt co antybiotyki, tzn. mogą one zwalczać dobre bakterie wraz ze szkodliwymi.

Coraz więcej naukowców popiera tzw. „hipotezę higieniczną” (15).

Teoria ta zakłada, że zmiany środowiskowe oraz dotyczące stylu życia mogą wpływać na dzieci w krajach rozwiniętych. Lepsze warunki sanitarne, mniejsza styczność ze zwierzętami gospodarskimi czy wyższy wskaźnik cięć cesarskich – to wszystko sprawia, że dzieci we wczesnych latach życia nie mają kontaktu z wystarczającą liczbą typów dobrych bakterii, co może prowadzić do potencjalnych konsekwencji zdrowotnych.

Jakie mogą być skutki zaburzonej równowagi mikrobiomu u dziecka?

Niektóre symptomy mogą być niewielkie, ale uciążliwe, np. problemy z trawieniem takie jak zaparcia czy biegunka.

Jednak wg niektórych badań zachwiany mikrobiom oraz brak kontaktu z odpowiednimi źródłami dobrych bakterii w dzieciństwie może mieć także poważniejsze konsekwencje i wywoływać choroby przewlekłe, takie jak: astma, choroby autoimmunologiczne czy cukrzyca typu 1.

Probiotyki dla dzieci i ich dobroczynne właściwości

Coraz więcej źródeł mówi o tym, że probiotyki stanowią bezpieczną i skuteczną metodę na usprawnienie mikrobioty jelitowej we wczesnym okresie rozwojowym.

Poniżej przedstawiamy listę odkryć, jakich dokonano podczas badań klinicznych z udziałem niemowląt i małych dzieci. Badania te wykazały, że regularne wzbogacanie diety dziecka o pokarmy probiotyczne lub suplementy z probiotykami może:

  • Zmniejszać konieczność kuracji antybiotykowych u dzieci uczęszczających do żłobka (16),
  • Wspomagać zdrową odpowiedź immunologiczną u dzieci, które przyszły na świat poprzez cesarskie cięcie (17),
  • Osłabiać objawy dolegliwości żołądkowo-jelitowych związanych z przyjmowaniem antybiotyków (18),
  • Wzmacniać odporność niemowląt w grupie wysokiego ryzyka pod kątem alergii czy problemów skórnych (19),
  • Dobrze wpływać na ogólne zdrowie i funkcjonowanie przewodu pokarmowego (20),
  • Skracać czas płakania i innych objawów związanych z kolką (21),
  • Ograniczać występowanie biegunki spowodowanej zakażeniami szpitalnymi (22-24)
  • Wpływać na metabolizm i wagę dziecka poprzez wspomaganie rozwoju i przeżywalności dobrych bakterii. Badania wskazują, że posiadanie zdrowej ilości mikrobów jelitowych może być ważne, jeśli chodzi o długoterminowe utrzymanie wagi Twojego dziecka na zdrowym poziomie (25),
  • Pomagać redukować potencjalne szkodliwe skutki uboczne po szczepieniach w dzieciństwie (26),
  • Wspomagać zdrowy rozwój mózgu: jako że istnieje silne powiązanie między jelitami a mózgiem Twojego dziecka, jelito często bywa nazywane „drugim mózgiem” (27),
  • Pomagać trawić pokarmy i wytwarzać pewne składniki odżywcze niezbędne dziecku (28),
  • Wspomagać zdrowie układu moczowego oraz pochwy (u dziewczynek) poprzez wspieranie zdrowych populacji bakterii (29).

To właśnie dlatego wielu rodziców sięga obecnie po wysokiej jakości suplementy z probiotykami dla dzieci. Mimo że kształtowanie mikroflory jelitowej rozpoczyna się w momencie przyjścia na świat, konieczne jest dbanie o nią przez całe życie.

Szczęśliwe dziecko bawiące się zabawkami

Czy probiotyki są bezpieczne dla dzieci?

Badania wskazują, że probiotyki są ogólnie bezpieczne dla większości dzieci, z kilkoma możliwymi wyjątkami, do których należą: wcześniaki, dzieci z osłabionym układem odpornościowym, a także dzieci stosujące dożylne wyroby medyczne (30, 31).

Jednak nawet jeśli Twoje dziecko jest na tyle zdrowe, by przyjmować probiotyki, i tak zalecamy konsultację z pediatrą jeszcze przed rozpoczęciem przyjmowania suplementów lub pokarmów probiotycznych, by upewnić się, że może ono bezpiecznie zażywać żywe kultury bakterii (32).

Probiotyki dla dzieci w formie suplementów czy jedzenia: co wybrać?

Probiotyki są dodawane do niektórych produktów spożywczych takich jak jogurt czy serek wiejski z kulturami bakterii. Występują one naturalnie w żywności fermentowanej takiej jak maślanka lub surowy ser wyprodukowany z niepasteryzowanego mleka.

Niektórzy eksperci popierają tezę na temat dobroczynnych właściwości surowego mleka oraz produktów wytworzonych na jego bazie, jednak nie powinno się go podawać dzieciom. Surowe mleko może zawierać niebezpieczne bakterie, które mogą nawet prowadzić do chorób zagrażającym życiu.

Jeśli zastanawiasz się, czy lepsze są suplementy z probiotykami, czy żywność probiotyczna, nie ma jednoznacznej odpowiedzi.

Właściwa dieta jest kluczowa, ale…

Dostarczanie wszystkich niezbędnych składników odżywczych w postaci jedzenia jest zazwyczaj najlepszą opcją, jednak w wypadku żywych kultur bak